Μαθαίνοντας αβίαστα

Υπάρχουν στιγμές που παρατηρώ τα παιδιά στην τάξη και χαμογελώ, γιατί συνειδητοποιώ ότι η μάθηση συμβαίνει μπροστά στα μάτια μου χωρίς καμία πίεση. Ένα παιδί προσπαθεί να περάσει χάντρες μέσα σε ένα κορδόνι, άλλο μεταφέρει νερό με κουταλάκια από ένα μπολ σε ένα άλλο, και ένα τρίτο σχηματίζει λέξεις με τα κινητά γράμματα. Κανείς δεν τους είπε «τώρα θα μάθεις». Κανείς δεν τους έθεσε χρονόμετρο ή όριο. Κι όμως, η μάθηση είναι εκεί. Ρέει φυσικά, μέσα από κάθε τους πράξη.

Η εκμάθηση μέσω παιχνιδιού – ή καλύτερα, μέσω της φυσικής παιδικής δραστηριότητας – είναι κάτι που θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο.

Το παιδί έρχεται στον κόσμο με μια εσωτερική ώθηση να εξερευνήσει, να ανακαλύψει, να κατακτήσει. Δεν χρειάζεται εξωτερική πίεση ή καθοδήγηση για να μάθει.  H ίδια του η φύση το οδηγεί προς τη γνώση, αρκεί να του δοθεί ο χώρος και ο χρόνος να την ακολουθήσει. Αν εμείς οι ενήλικες σταθούμε λίγο πίσω, αφήνοντας χώρο και χρόνο, η γνώση έρχεται αβίαστα. Δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν όρια ή δομή. Αντίθετα, η ελευθερία να παίξει και να πειραματιστεί γεννιέται μέσα σε ένα καλά προετοιμασμένο περιβάλλον, όπου κάθε αντικείμενο έχει έναν σκοπό, και κάθε δραστηριότητα απαντά σε μια εσωτερική ανάγκη του παιδιού.

Θυμάμαι ένα μικρό κορίτσι που για μέρες διάλεγε να ρίχνει φακές μέσα σε ένα μεταλλικό χωνί. Το έβλεπα να το κάνει ξανά και ξανά, με απόλυτη συγκέντρωση. Κάποιος απ’ έξω ίσως σκεφτόταν: «Παίζει». Εγώ ήξερα ότι μετρούσε, ταξινομούσε, εξασκούσε τη λεπτή της κινητικότητα, και πάνω απ’ όλα, βίωνε τη χαρά του να κυριαρχεί σε κάτι που πριν λίγο της φαινόταν δύσκολο. Αυτό είναι η αβίαστη μάθηση. Δεν χρειάζεται να μοιάζει με μάθημα για να είναι βαθιά και αληθινή.

Το παιχνίδι δεν είναι «διάλειμμα» από τη μάθηση, είναι η ίδια η μάθηση.

Όταν το παιδί ανεβοκατεβαίνει στη μικρή σκάλα, δεν γυμνάζει μόνο τα πόδια του· κατακτά τον συντονισμό, την αυτοπεποίθηση, την επίγνωση του σώματός του. Όταν παίζει ρόλους, δεν «χάνει χρόνο»· επεξεργάζεται κοινωνικές δεξιότητες, αναπτύσσει γλώσσα και μαθαίνει πώς να συνδέεται με τον κόσμο γύρω του.

Η αβίαστη μάθηση έχει ένα ακόμα μυστικό: τη χαρά. Όταν το παιδί νιώθει ότι το οδηγεί η περιέργεια και όχι η πίεση, ο εγκέφαλός του ενεργοποιείται. Το παιχνίδι, η επανάληψη, η αίσθηση επιτυχίας σε μικρά βήματα – όλα αυτά σμιλεύουν γνώσεις που μένουν. Και όσο κι αν ο κόσμος των ενηλίκων προσπαθεί να μετρήσει τη μάθηση σε φύλλα εργασίας και τεστ, γνωρίζουμε καλά πως η βαθύτερη μάθηση δεν αποτυπώνεται εύκολα σε χαρτί.

Για εμάς τους ενήλικες, το πιο δύσκολο κομμάτι είναι να εμπιστευτούμε τη διαδικασία. Να αντέξουμε την παρόρμηση να καθοδηγήσουμε, να διορθώσουμε, να επιβραβεύσουμε. Να σταθούμε παρατηρητές και να αφήσουμε το παιδί να μας δείξει τον δρόμο. Όμως έπειτα από χρόνια ενασχόλησης με μικρά παιδιά γνωρίζω καλά πως εκεί, στη φαινομενική «αδράνεια» μας, ξεδιπλώνεται το πιο γόνιμο έδαφος για μάθηση.

Αν κάτι κρατώ κάθε μέρα από τη δουλειά μου, είναι αυτή η διαρκής υπενθύμιση: η μάθηση δεν χρειάζεται βία. Δεν χρειάζεται βιασύνη. Θέλει περιέργεια, χώρο και αγάπη. Κι αν της τα δώσεις, ανθίζει αβίαστα.

Δημιουργός: Πέγκυ Τζάννε
German & English Childhood Educator
Instagram: @peggle